Bevolkingsonderzoek en preventie: digitale systemen en uitwisselingen

Welke digitale systemen en uitwisselingen ondersteunen de georganiseerde bevolkingsonderzoeken in België, van uitnodiging tot resultaat en opvolging? Deze pagina beschrijft de keten per programma, de kanalen naar huisarts en burger, de rol van Vitalink, Heracles en het Kankerregister, de rechtsgrond, de cijfers en de planning; de organisaties hebben elk een eigen pagina: Centrum voor Kankeropsporing (CvKO), Vlaams Centrum voor Neonatale Screening (VCNS), CCRef (Centre de Coordination et de Référence pour le dépistage des cancers) en Bruprev.

Rechtsgrond en bestuur (Vlaanderen)

• De rechtsgrond van het Vlaamse bevolkingsonderzoeksbeleid is artikel 31 van het decreet van 21 november 2003 betreffende het preventieve gezondheidsbeleid, geconcretiseerd in het besluit van de Vlaamse Regering van 12 december 2008 betreffende bevolkingsonderzoek in het kader van ziektepreventie.^[12]
• Voor elk bevolkingsonderzoek in Vlaanderen is, ongeacht de initiatiefnemer, toestemming van de Vlaamse minister van Volksgezondheid vereist; zonder toestemming is een bevolkingsonderzoek verboden.^[12]
• Het CvKO voert bijvoorbeeld het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker uit in opdracht van het Departement Zorg.^[13]
• Het CvKO bewaart en gebruikt screeningsgegevens voor evaluatie en monitoring, met volgens de eigen website het Decreet Preventieve Gezondheidsbeleid en de AVG als rechtsgrond.^[14]
• Federaal: de federale Staat en de gemeenschappen ondertekenden in oktober 2000 een protocolakkoord voor een borstkankerscreeningsprogramma.^[15]
• De gegevensstromen in Vlaanderen werden in 2014 beschreven in beraadslaging 14/115 van het Sectoraal Comité (voorganger van het Informatieveiligheidscomité).^[16] Een recentere beraadslaging voor de Vlaamse HPV-stroom werd niet gevonden (zie hieronder).
• De Vlaamse Regering keurde de gezondheidsdoelstelling 'bevolkingsonderzoeken naar kanker' goed op 3 april 2026 en het Vlaams Parlement nam ze aan op 3 juni 2026.^[17]

Doelgroep en uitnodiging

• Het CvKO nodigt voor borstkanker alle vrouwen van 50 tot en met 69 jaar in het Vlaamse Gewest uit op basis van naam, voornaam, geboortedatum, verblijfadres en INSZ uit de identificatiegegevens van de Vlaamse overheid.^[18]
• Volgens de beraadslaging van 2014 kwamen die identificatiegegevens uit de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid via het Verrijkt Personenregister van de Vlaamse gemeenschap (historische stand; uitwisselingsregister ksz-cvko-doelpopulatie, status onbekend).^[16]
• Voor elke vrouw uit de doelgroep vraagt het Kankerregister de identificatie van de GMD-houdende arts op bij het Intermutualistisch Agentschap, zodat die arts op de uitnodigingsbrief als resultaatsontvangende arts staat.^[16]
• Het dikkedarmkankeronderzoek richt zich tot mannen en vrouwen van 50 tot en met 74 jaar.^[19]
• Voor baarmoederhalskanker nodigt het CvKO alle vrouwen van 25 tot en met 64 jaar uit via My eBox of, als die niet geactiveerd is, per post: 25-29-jarigen om de drie jaar, 30-64-jarigen om de vijf jaar.^[5] De toegang tot My eBox verloopt via het CSAM-platform met digitale sleutels zoals itsme.^[20]

Borstkanker (mammografie)

• Mammografische eenheden registreren en volgen hun screeningsdossiers online in Heracles.^[21] Ze kunnen aanvraagformulier en eerste lezing rechtstreeks invoeren of als XML-bestanden aanleveren, per dossier combineerbaar.^[21]
• De XML-dossiers gaan als bijlage bij een eHealthBox-bericht naar het CvKO en komen via de Unified Messaging-software van HealthConnect op een server terecht, waar Heracles ze ophaalt (uitwisselingsregister mammografische-eenheid-cvko-heracles).^[22]
• In 2014 gingen de digitale mammografieën zelf via sFTP of PacsonWeb naar het CvKO; dat is een historische stand en het huidige beeldkanaal werd niet gevonden.^[16]
• AI: het CvKO en het Departement Zorg verbieden AI bij de eerste lezing niet, maar eenheden mogen enkel beelden zonder AI-annotatie doorsturen.^[23] Bij de tweede lezing wordt voorlopig geen AI gebruikt.^[23] Het CvKO neemt deel aan het Europese project BreastSCan, dat een grote database van beelden en klinische informatie samenstelt.^[9]
• Een voorgestelde afspraak konden vrouwen in 2025 enkel via de 0800-lijn of per e-mail wijzigen.^[24]
• Resultaten van bijkomende onderzoeken na een afwijkende screeningsmammografie worden volgens de CvKO-website enkel door het Kankerregister geregistreerd.^[14]

Baarmoederhalskanker (uitstrijkje, HPV)

• Het gewijzigde programma met primaire HPV-screening werd in 2025 geïmplementeerd.^[10] In december 2024 was die overstap aangekondigd voor vrouwen van 30 tot en met 64 jaar.^[1]
• Klinische labo's stuurden in oktober 2025 hun testresultaten sinds kort automatisch en real time via een gestandaardiseerde gegevensstroom naar het BCR; toen was ongeveer 50% van de Nederlandstalige labo's aangesloten.^[10] In juli 2026 stuurden volgens de minister bijna alle Nederlandstalige labo's klinische biologie HPV-resultaten dagelijks via FHIR naar het BCR (uitwisselingsregister klinisch-labo-kankerregister-hpv-fhir).^[9] Labo's pathologische anatomie werkten toen nog niet met FHIR; hun bestanden worden maandelijks ingelezen.^[9]
• Sinds december 2025 loopt een automatische datastroom van het cyto-histopathologieregister (CHP) van het BCR naar het CvKO (kankerregister-cvko-chp-screeningsdata).^[9] Sindsdien kunnen resultaten van terugbetaalde screeningsuitstrijkjes in Vitalink opgenomen en naar de GMD-houdende arts gestuurd worden.^[9]
• Sinds juli 2023 stuurt het CvKO huisartsen de datum van het meest recente uitstrijkje van hun GMD-patiënten als 'laboresultaat', vier keer per jaar (cvko-huisarts-uitstrijkjesdata-ehealthbox).^[25]
• Deelnemers ontvangen het resultaat via My eBox of per post en kunnen het raadplegen via Mijngezondheid.be; de huisarts ontvangt tegelijk dezelfde informatie.^[6] Bij een normaal resultaat en een actieve eBox komt het resultaat enkel via eBox.^[26]

Dikke darm (stoelgangtest)

• Volgens de nota bij de gezondheidsdoelstelling (2025) bezorgt het labo de iFOBT-resultaten aan het CvKO, dat ze in Heracles registreert.^[24]
• De huisarts ontvangt het resultaat via een beveiligde eHealthBox, de deelnemer per post of per e-mail met een link naar Mijngezondheid.be.^[24] Deelnemer en huisarts krijgen het resultaat op hetzelfde moment.^[27]
• Sinds mei 2023 stuurt het CvKO het resultaat ook als 'laboresultaat' met verzender 'Centrum Voor Kankeropsporing vzw' of 'CVKO vzw'.^[4] Daardoor wordt het gestructureerd in het EMD opgeslagen en is het bevraagbaar door de statistische module (bv. lijst van niet-gescreende patiënten).^[4]
• Huisartsen bestellen een nieuwe stoelgangtest bij voorkeur via een beveiligd eHealth-bericht vanuit het EMD naar het CvKO (referentienummer 0870354868) (huisarts-cvko-aanvragen-ehealthbox).^[8] Ze kunnen het CvKO via Zivver of eHealthBox een lijst van niet-deelnemers bezorgen aan wie het een gratis test moet sturen.^[8]
• Sinds 2024 ontvangen huisartsen jaarlijks (maart of april) via de eHealthBox een overzicht van niet-deelnemers in hun praktijk, automatisch gegenereerd voor meer dan 6.000 artsen per jaar; sinds 2022 ook een follow-up-rapport na afwijkende stoelgangtest (cvko-huisarts-jaarrapporten-ehealthbox).^[8][3]
• Het CvKO ontvangt terugbetaalde prestaties (bv. stoelgangtesten buiten het programma of coloscopieën) via het Kankerregister, dat ze via het IMA van de zeven verzekeringsinstellingen krijgt, vier keer per jaar (ima-kankerregister-cvko-nomenclatuur).^[8] Het BCR heeft ongeveer 90% van die nomenclatuurgegevens binnen zes maanden na de prestatie.^[3]
• Door die vertraging en het ontbreken van een centraal coloscopieregister kunnen faalveiligheidsbrieven na een afwijkende test pas na 24 maanden verstuurd worden.^[3] Een coloscopieregister is volgens de minister een federale kwestie, besproken in de interfederale interkabinettenwerkgroep Preventie.^[9]
• Een piloottraject (2026) onderzoekt of apothekers 50-55-jarigen kunnen motiveren om deel te nemen.^[9] Wegens de GDPR zijn apothekers niet opgenomen in de datastromen van het CvKO.^[9]

Aangeboren aandoeningen (bloedprik en gehoortest)

• Het VCNS is sinds 1 januari 2026 erkend voor het bevolkingsonderzoek naar aangeboren aandoeningen.^[2] De bloedprik gebeurt in de kraamafdeling, of door een vroedvrouw of huisarts bij thuisbevalling of kortverblijf.^[28]
• De screeningsdatabank bestaat uit registers in de eigen labo-informatiesystemen van de twee screeningslabo's.^[2] Materniteiten en zelfstandige vroedvrouwen bezorgen gemiddeld wekelijks geboortelijsten.^[2] Bij een sterk afwijkend resultaat belt een VCNS-arts de behandelend arts; niet-afwijkende resultaten worden niet meegedeeld.^[2]
• Kind en Gezin voert de gehoortest uit via een verpleegkundige, vóór de leeftijd van drie weken.^[29] Bij een controletest met resultaat REFER verwijst de verpleegkundige door naar een gespecialiseerd centrum.^[29] De medische gegevens van de preventieve onderzoeken van Kind en Gezin staan in het kinddossier, dat ouders via Vitalink kunnen raadplegen.^[30]

Vitalink, FHIR en het KMEHR-probleem

Vitalink kondigde aan dat de CVKO-gegevens vanaf 15 november 2024 via FHIR raadpleegbaar waren, na migratie van alle historische gegevens.^[32] Sinds 1 juli 2025 zijn ze enkel nog via Vitalink FHIR beschikbaar en is raadpleging via KMEHR stopgezet.^[34] De Vitalink-FHIR-documentatie bevat daarvoor een sectie over de Be Public Health-IG (zie Belgische FHIR-implementatiegidsen).^[35] Sinds dezelfde datum zijn bevolkingsonderzoeksgegevens niet meer raadpleegbaar via CoZo en de andere hubs.^[33] Het CvKO verklaart dat doordat de uitwisseling met CoZo nog via KMEHR verloopt, terwijl het CvKO zijn gegevens in FHIR naar Vitalink stuurt.^[7] Volgens CoZo besliste het Departement Zorg eenzijdig om de stroom naar de hubs stop te zetten.^[36] Het CvKO geeft geen indicatie wanneer de zichtbaarheid in CoZo hersteld wordt; huisartsen blijven de resultaten via hun eHealthBox ontvangen.^[7] Zie Vitalink FHIR-migratie (van KMEHR naar Vitalink 2.0) voor de bredere migratie.

Het BCR had volgens het ministerieel antwoord van juli 2026 meer dan 470.000 HPV-berichten gevalideerd en verwerkt.^[9] Cijfers voor screeningsjaar 2025 werden niet gevonden.

• Resultaat naar de vrouw. Volgens de CvKO-website krijgen vanaf 1 juli 2026 zowel de vrouw als haar huisarts het uitstrijkjesresultaat; de minister maakte dat begin juli 2026 bekend.^[11][37] Volgens de minister zou dat vanaf Q3 2026 geïmplementeerd worden, nadat alle labo's klinische biologie opgestart zijn.^[9] Jaarlijks zouden zo ongeveer 400.000 vrouwen sneller geïnformeerd worden (verwachting).^[6]
• Online afsprakensysteem (planning). Het systeem is in ontwikkeling maar nog niet rijp voor productie; oplevering en productie zijn gepland voor Q4 2026.^[9] Volgens de minister vergde het meer ontwerp door de koppelingen met het uitnodigingsproces en de planningsmodellen en door strengere eisen aan logging, rolgebaseerde toegang en dataminimalisatie.^[9]
• Digitale uitnodiging. Het CvKO kondigde in december 2024 aan dat de uitnodiging baarmoederhalskanker via My eBox verstuurd wordt, met terugval op de post.^[1]
• Streefcijfer. Het voorstel van juni 2025 stelde 70% dekkingsgraad per programma voorop; bij de bespreking in mei 2026 werd besloten 75% voorop te stellen.^[19][9]
• Neonatale screening. De opsporing van SCID loopt sinds juni 2026.^[2]

• Wallonië. Het CCRef stuurt de programma's voor borst-, dikkedarm- en baarmoederhalskanker in Wallonië aan.^[38] De erkende eenheid voert de eerste lezing in het RIS van het CCRef in en bezorgt de beelden beveiligd elektronisch aan het CCRef, dat de tweede lezing doet.^[15] De gegevensstromen met het Kankerregister, de verzekeringsinstellingen en het IMA vallen onder IVC-beraadslaging 16/020, laatst gewijzigd op 2 december 2025.^[15]
• Brussel. Bruprev organiseert de kankerscreenings in Brussel-Hoofdstad; het Brusselse borstkankeronderzoek wordt niet door het CvKO georganiseerd.^[39][40] De erkende eenheden sturen beelden en eerste lezing beveiligd naar Bruprev, dat de tweede en derde lezing uitvoert.^[41]
• Het kanaal van CCRef en Bruprev naar de behandelende arts is enkel beschreven als post of 'beveiligde elektronische weg'.^[15] Voor de Duitstalige Gemeenschap werd niets onderzocht (zie eHealth in de Duitstalige Gemeenschap (Ostbelgien)).

• Goede praktijk (bron): een mammografische eenheid levert dossiers aan via Heracles of via XML over de eHealthBox; RIS-software moet dan aan de nieuwe XML-versies aangepast zijn.^[21][42]
• Verplichting (bron): eenheden mogen enkel beelden zonder AI-annotatie doorsturen.^[23]
• Beperking: screeningsgegevens in Vitalink zijn sinds 1 juli 2025 niet via CoZo en de andere hubs raadpleegbaar.^[33]
• Aanbeveling: ga voor artsen die afwijkende screeningsresultaten opvolgen na of de EPD-integratie screeningsgegevens rechtstreeks uit Vitalink FHIR kan lezen, en communiceer tot dan dat de hubviewer ze niet toont.
• Aanbeveling: laat labo's klinische biologie en pathologie de aansluiting op de HPV-stroom naar het BCR bevestigen, omdat het rechtstreekse resultaat naar de vrouw afhangt van de opstart van alle labo's.

• Wie geen werkende eHealthBox heeft, ontvangt de rapporten en andere communicatie over de bevolkingsonderzoeken niet.^[3]
• Heracles vraagt aanmelding met eID of itsme na een CSAM-procedure.^[21]
• De nomenclatuurstroom via IMA en BCR loopt achter; faalveiligheidsbrieven zijn pas na 24 maanden mogelijk.^[3]
• Apothekers vallen buiten de datastromen van het CvKO.^[9]
• Voor de neonatale screening werd geen digitaal deelkanaal naar zorgverleners gevonden; afwijkende resultaten lopen via telefoon.^[2]

• Streefcijfer 70% of 75%. Evolutie, geen fout: juni 2025 70%, mei 2026 75%.^[19][9]
• Startdatum resultaat naar de vrouw. 'Vanaf 1 juli 2026' (website) tegenover 'vanaf Q3 2026, nadat alle labo's opgestart zijn' (minister); verenigbaar, maar of alle labo's toen opgestart waren, is niet bevestigd.^[11][9]
• Opvolging na afwijkende mammografie. De CvKO-website zegt dat enkel het Kankerregister die resultaten registreert en het CvKO ze niet kent; de beraadslaging van 2014 beschreef een andere werkwijze, en ook andere historische kanalen (Medibridge, Hector, eHealthBox of Vitalink).^[14][16] Waarschijnlijk is de werkwijze sinds 2014 gewijzigd (interpretatie).
• 18 of 19 aangeboren aandoeningen. De professionele pagina van het Departement Zorg vermeldt 19, de pagina over de gezondheidsdoelstelling 18; SCID kwam er in juni 2026 bij.^[28][17][2] Dat de tweede pagina niet bijgewerkt is, is een interpretatie.
• Datum protocolakkoord borstkanker. De IVC-beraadslaging 16/020 dateert het protocolakkoord in oktober 2000.^[15] Een Bruprev-pagina noemt ook november 2000; die variant is niet als claim verwerkt en staat als open tegenstrijdigheid in het register (te verifiëren in het Staatsblad).
• CoZo-FAQ. Een ongedateerde CoZo-FAQ zegt dat een patiënt via CoZo steeds bevolkingsonderzoeken ziet, wat de onderbreking tegenspreekt.^[43][33]

Niet gevonden (30/09/2026)

Niet gevonden betekent niet dat het niet bestaat: - het berichtformaat (KMEHR, Medidoc of ander) van de CvKO-berichten en 'laboresultaten' in de eHealthBox; - het huidige beeldkanaal van Vlaamse mammografische eenheden naar het CvKO; - een recente IVC-beraadslaging voor de Vlaamse HPV-stroom (labo → BCR → CvKO → Vitalink); - een longkankerscreeningspilot of -programma in Vlaanderen (2024-2026); - andere gewijzigde leeftijdsgrenzen dan die van de baarmoederhalskankerherziening; - een digitaal kanaal voor resultaten van de neonatale bloedprik, en hoe de gehoortest wordt geregistreerd en gedeeld; - het elektronische kanaal van CCRef en Bruprev naar de arts en de situatie in de Duitstalige Gemeenschap; - cijfers voor screeningsjaar 2025 en een bevestiging dat de planning van 2026 in productie is. Vaccinnet (zie Vaccinnet) en de Brusselse baarmoederhalskankerscreening werden niet onderzocht.