Departement Zorg

Het Departement Zorg is een departement van het Vlaams Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, opgericht als verderzetting van het Departement WVG na integratie van het agentschap Zorg en Gezondheid; het treedt in alle rechten en verplichtingen van dat agentschap^[1]. Het besluit over het Departement Zorg en het fusiedecreet van 21 april 2023 traden in werking op 1 juni 2023^[1], met uitzondering van artikel 3 van het fusiedecreet^[1]. De Vlaamse Ouderenraad bevestigt dat de fusie op 1 juni gebeurde en somt als bevoegdheden onder meer financiering, kwaliteit en organisatie van zorg, gezondheidsbevordering, databeleid, Zorginspectie en VIPA op^[13]. Oudere documenten en webadressen die naar ‘Zorg en Gezondheid’ verwijzen, gaan dus over wat vandaag het Departement Zorg is.

Voor eHealth is het departement de Vlaamse beleids- en uitvoeringsspeler voor digitale zorg en gegevensdeling. Op zijn website beschrijft het departement hoe Vlaanderen online en blended zorg en ondersteuning stimuleert via een kennis- en expertisecentrum, een kwaliteitskader en incentives-projecten^[14]; dat expertisecentrum, Onlinehulp Vlaanderen, is een samenwerking van onder meer hogescholen, geen dienst van het departement^[14]. De beleidsnota WVG 2024-2029 kondigt een geïntegreerd beleid ‘digitale zorg en ondersteuning’ aan, met de uitbouw van gegevensdeling als belangrijk onderdeel^[10]. In dat kader positioneert de beleidsnota Vitalink als dé raadpleegbare gezondheidskluis voor Vlaanderen^[10].

Het departement treedt bij de uitoefening van zijn missie en taken op namens de rechtspersoon Vlaamse Gemeenschap^[1]; zie Vlaams eHealth-landschap voor de plaats in het geheel. Voor Brussel is dat relevant: de vaccinatieregistratieplicht geldt volgens de Vaccinnet 2.0-business rules ook in de Vlaamse unicommunautaire instellingen in Brussel^[15]. Het beheert ook het Agentschap voor Vlaamse Sociale Bescherming en treedt voor die taak op namens die rechtspersoon^[1]. Voor de interfederale samenwerking neemt Vlaanderen deel aan de opmaak en uitvoering van een nieuw interfederaal actieplan eGezondheid, met als eerste thema de basisvoorwaarden (uitvoering van het concept BIHR)^[10][10]; zie Interfederaal actieplan eGezondheid. De beleidsnota (november 2024) formuleerde een interfederaal samenwerkingsakkoord eHealth als streefdoel^[10]. Intussen bestaat er een voorontwerp van samenwerkingsakkoord eHealth & BelRAI, dat de Vlaamse Regering op 19 januari 2024 principieel goedkeurde^[16]; federaal waren in februari 2025 de adviezen van GBA en Raad van State binnen en was een tweede lezing gepland^[17]. Volgens minister Gennez (schriftelijke vraag 539 van 12 februari 2026) is het akkoord nog niet gefinaliseerd, wordt aan een aangepaste tekst gewerkt en is er geen definitieve timing^[9]. Het is dus een ontwerp, geen geldend recht.

• Erkenning en toezicht ziekenhuizen – Het departement erkent de algemene, universitaire, psychiatrische en revalidatieziekenhuizen in Vlaanderen, plus één universitair en één psychiatrisch ziekenhuis in Brussel^[2]. Sinds de zesde staatshervorming is Vlaanderen bevoegd voor planning, erkenning, infrastructuursubsidiëring en toezicht op ziekenhuizen op zijn grondgebied; de RIZIV-identificatie blijft federaal^[2]. Het departement publiceert een overzicht van het zorgaanbod ziekenhuizen en GGZ 2026, voor het Vlaams Gewest en de Vlaams erkende voorzieningen in Brussel^[18]. Die erkenningsrol bepaalt ook waar een ziekenhuis zijn COT-verklaring indient (zie hieronder)^[6]. Voor de residentiële ouderenzorg publiceert het een jaarlijks overzicht van het erkende aanbod^[19] en een adressenlijst van erkende residentiële voorzieningen (versie 09/2026)^[20]; voor Brussel verwijst dezelfde pagina naar een lijst van Iriscare^[20]. Zie Registers van zorginstellingen in België.
• Vitalink – Volgens het Vitalink-decreet is het Departement Zorg verwerkingsverantwoordelijke voor de verwerking van persoonsgegevens bij het beheer van Vitalink^[3]. Voor de gegevensuitwisselingen zijn het departement en de ontvanger gezamenlijk verwerkingsverantwoordelijke (art. 26 AVG), met schriftelijke afspraken^[3]. Het ondernemingsplan 2026 van het departement bevat een Vitalink-project (looptijd juni 2023 - maart 2029) dat engagementen uit het actieplan eGezondheid en het samenwerkingsakkoord eHealth moet realiseren^[21]. Volgens CoZo besliste het departement eenzijdig om de gegevensstroom van vaccinaties en bevolkingsonderzoeken naar de hubs stop te zetten (standpunt van CoZo)^[22]. Zie Vitalink.
• Vaccinnet – Het departement biedt de Vaccinnet-webapplicatie aan voor het bestellen van gratis immunisatieproducten^[23] en het raadplegen en registreren van vaccinaties^[4]. De Vitalink-pagina noemt Vaccinnet van het departement een authentieke gegevensbron die rechtstreeks met Vitalink communiceert^[24]. Vaccinnet 2026, gelanceerd op 15 januari 2026^[5], gebruikt Vitalink als authentieke bron en de FHIR-standaard^[25]. Volgens de minister spoorde het departement softwarefirma's sinds eind 2024 aan om hun software aan de nieuwe versie aan te passen^[26]. Op 2 april 2025 informeerden het Team eGezondheid en beleidsmedewerkers van het departement de software-integratoren van Vaccinnet 2.0^[27]. Zie Vaccinnet.
• Circle of Trust (COT) – Algemene en psychiatrische ziekenhuizen dienen hun COT-verklaring op eer in via een webformulier, door een wettelijk vertegenwoordiger van de inrichtende macht, bij het Departement Zorg^[6]. Een COT is nodig voor wie nu of in de toekomst via eigen software Vlaamse toepassingen gebruikt zoals Vaccinnet 2026, het Vlaams IT-platform BelRAI, de VSB-financieringstoepassingen, Vitalink en Alivia^[6]. De verklaring wordt ingediend bij de overheid die de organisatie erkent; voor voorzieningen die van een andere overheidsdienst afhangen, is dat die dienst^[6].
• Vlaamse sociale bescherming en BelRAI – Het Vlaams IT-platform BelRAI is een module van het digitale platform Vlaamse sociale bescherming (VSB), dat gegevensuitwisseling tussen verstrekkers of voorzieningen en zorgkassen mogelijk maakt^[28]. Sinds 20 januari 2024 worden BelRAI-indicatiestellingen opgeslagen in een databank onder beheer van het departement^[29].
• Alivia (digitaal zorg- en ondersteuningsplan) – Volgens het eerstelijnsdecreet (art. 23/8, sinds 1 januari 2025) is het departement verwerkingsverantwoordelijke voor het beheer van het digitale zorg- en ondersteuningsplan^[30]; het heeft zelf nooit toegang tot een individueel plan^[30]. De aansluiting van Alivia op Vitalink wordt als toekomstig beschreven^[31]; op 18 juni 2026 presenteerde het departement de keuze om de Alivia-API via Vitalink op te zetten (planning)^[32].
• Meldingsplicht infectieziekten – Artsen en labo's voor klinische biologie moeten bepaalde infectieziekten verplicht aan het departement melden^[7], binnen 24 uur^[8]. Melden kan ook via de eHealthBox^[8]; een labo mag pas met XML-meldingen starten na een gezamenlijke testfase met het departement^[7]. Officieel kunnen enkel labo's elektronisch melden en is de uitrol naar individuele artsen gepland^[8]; artsen kunnen het systeem wel al 'in proef' gebruiken via hun eHealthBox^[8].
• Ziekenhuisdata en ZorgAtlas (stand 2025, antwoord op een parlementaire vraag) – Het departement bevraagt Vlaamse ziekenhuizen over strategische forfaits en erkenningsvoorwaarden (IZAG-bevraging) en koppelt de verzamelde informatie terug via het ZorgAtlas Dataplatform^[33]. Via de IHEZ-bevraging vraagt de Vlaamse overheid daarnaast gegevens op om de VIPA-instandhoudingsforfaits te berekenen^[33]. Het Vlaams Instituut voor Kwaliteit van Zorg (VIKZ) stemt structureel af met het departement over toegang tot informatie voor kwaliteitsindicatoren, en beide hebben een gezamenlijk datawarehouse^[33].
• E-loket en Vesta (thuiszorg, gezinszorg) – In het e-loket binnen de thuiszorg kunnen voorzieningen online dossiers indienen en opvolgen^[34]. Diensten voor gezinszorg moeten Vesta gebruiken vanaf hun erkenning^[35], en het toepassen van de richtlijnen uit het Vesta-draaiboek is een erkenningsnorm^[35]. De gegevensaanlevering naar Vesta verloopt via webservices^[35] (uitwisselingsregister overheid-flows-vesta): private diensten en openbare diensten zonder OCMW als initiatiefnemer gebruiken de Vesta-webservicespecificaties (conform eHealth), OCMW-diensten die van de KSZ^[35]. Het nog gelinkte Vesta-draaiboek 3.2 uit 2013 stelt als uiterste aanlevertermijn voor gebruikersgegevens de derde maand na de toepassingsmaand^[36]; of die termijn nog geldt, werd niet bevestigd. Vesta heeft (nog) geen eigen conceptpagina. Voor BelRAI-gegevens uit eigen software, zie Vlaams IT-platform BelRAI (overheid-flows-belrai).
• Overlijdens en doodsoorzaken – Het departement verwerkt en codeert de overlijdensaangiften voor het Vlaamse en het Brusselse Gewest volgens ICD-10 en haalt de vaststellingen uit eLys via een datadeling-API op; zie Doodsoorzakenregistratie en -statistiek en Elektronische overlijdensaangifte (eDeath)^[37][38].
• Vlaamse Health Data Space – Ter voorbereiding op de EHDS-verordening onderzocht het departement in 2024 het concept van een Vlaamse Health Data Space (VHDS)^[33]. Vlaanderen kende imec een projectsubsidie van 1,2 miljoen euro toe om samen met het departement de basisvoorwaarden voor een VHDS te onderzoeken, met een rapport gepland voor het voorjaar 2025^[39]; een publicatie van dat rapport is op 29/09/2026 niet gevonden (gap). Het departement bereidt een gefaseerde invoering van de EHDS in Vlaanderen voor, op basis van een afgeronde impactanalyse en haalbaarheidsstudie^[21]. Dit is een verkenning en voorbereiding, geen operationeel platform.

• Verplichting (toegangsvoorwaarde): wie via de eigen ziekenhuissoftware Vitalink, Vaccinnet 2026 of BelRAI wil gebruiken, heeft een COT nodig, en voor een algemeen ziekenhuis loopt die verklaring op eer via het Departement Zorg^[6]. Software die met het Vlaams IT-platform BelRAI communiceert, moet bovendien door het departement geattesteerd zijn^[40]; zie Vlaams IT-platform BelRAI. Vuistregel: een COT is nodig wanneer de overheid niet via de gebruikte toepassing zelf alle nodige veiligheidscontroles kan uitvoeren^[6].
• Praktisch: volgens het departement is de COT voor bestaande voorzieningen in onder meer de sector algemene ziekenhuizen al in orde gebracht of lopen de aanvragen^[6]; de status is na te kijken in de CoBRHA-viewer^[6].
• Aanbeveling van het departement (goede praktijk, geen plicht): bekrachtig de COT-verklaring met een rechtsgeldige beslissing van het bestuursorgaan^[6].
• Verplichting: toegediende vaccinaties uit het Vlaamse vaccinatieschema moeten geregistreerd worden, rechtstreeks in Vaccinnet of via een geïntegreerd softwarepakket^[4]; een wettelijke plicht tot rechtstreekse EPD-koppeling is niet gevonden (interpretatie; zie Vaccinnet voor de verwachting van de minister).
• Verplichting (ziekenhuisartsen en ziekenhuislabo's): bepaalde infectieziekten binnen 24 uur melden aan het departement^[7][8]; labo's kunnen dat elektronisch na een testfase^[7], artsen 'in proef' via hun eHealthBox^[8].
• Rapportering (stand 2025): het departement verzamelt gegevens bij ziekenhuizen (IZAG-bevraging) en stelt terugkoppeling beschikbaar via het ZorgAtlas Dataplatform^[33]; de IHEZ-bevraging dient voor de VIPA-instandhoudingsforfaits^[33].
• Aanbeveling: houd één aanspreekpunt bij voor alle Vlaamse digitale verplichtingen (COT, Vaccinnet, Vitalink, BelRAI, meldingsplicht infectieziekten), omdat ze bij dezelfde overheid samenkomen. De koppelingen via eigen software (Vaccinnet, Vitalink, BelRAI) steunen op de COT-voorwaarde; de meldingsplicht infectieziekten niet.

Het departement bepaalt het kader, maar de technische infrastructuur van Vitalink draait grotendeels bij het federale eHealth-platform^[24]. De COT-criteria zelf zijn vastgelegd in een reglement dat is goedgekeurd door het Beheerscomité van het eHealth-platform en het Informatieveiligheidscomité^[6]; het departement is voor ziekenhuizen het loket, niet de enige normsteller. Volgens het Vitalink-decreet liep de governance van Vitalink deels via het overlegcomité Vitalink binnen VASGAZ^[3]. De beleidsnota 2024-2029 (november 2024) kondigt de afschaffing van VASGAZ aan^[10] en wil daarbij een juridisch vacuüm voor de verderzetting van het Vitalink Overlegcomité vermijden^[10]. In 2026 werd VASGAZ in regeringsdocumenten en parlementaire antwoorden nog als bestaande entiteit behandeld^[11][41]; een afschaffingsdecreet is niet gevonden. Het ondernemingsplan 2026 bevat het project PRJ-HFD-00128 'Reorganisatie VASGAZ in het Departement Zorg' (Afdeling Communicatie en IT, 1/01/2020 tot 30/06/2027), dat de aangekondigde afschaffing opvolgt zonder een nieuwe structuur uit te bouwen (planning)^[21]. Het departement werd op 9 april 2026 definitief als essentiële entiteit onder NIS2 geïdentificeerd^[12]; het verwacht binnen de termijn van 18 april 2027 het vereiste zekerheidsniveau (inclusief ISO 27001/2-attestering) te halen (planning)^[41].

• Fusiedatum: de Codex geeft 1 juni 2023 als inwerkingtreding^[1], maar Wikipedia (secundaire bron) vermeldt 1 juli 2023^[42]. De Codex primeert.
• VASGAZ: de afschaffing is aangekondigd (november 2024)^[10], maar VASGAZ werd in 2026 nog als bestaande entiteit behandeld^[11][41]. Interpretatie: de Vlaamse Codex publiceert het oprichtingsdecreet als geldend op 26 september 2026^[43]. Een afschaffingsdecreet is niet gevonden (gap, geen bewijs van afwezigheid). Het ondernemingsplan 2026 volgt de reorganisatie op in project PRJ-HFD-00128, dat loopt tot 30/06/2027 (planning)^[21]. Zie VASGAZ.
• Samenwerkingsakkoord eHealth & BelRAI: er bestaat een ontwerp (principieel goedgekeurd op 19 januari 2024^[16], adviezen GBA en Raad van State binnen in februari 2025^[17]); volgens de minister was het in februari 2026 nog niet gefinaliseerd en is er geen definitieve timing^[9]. Het ondernemingsplan 2026 spreekt wel van 'het samenwerkingsakkoord eHealth (2024)'^[21]; dat verwijst vermoedelijk naar de principiële goedkeuring, niet naar een geldend akkoord (interpretatie). Zie Samenwerkingsakkoord eHealth & BelRAI.
• Naamgeving: een officiële Franse of Duitse naam van het departement werd niet in de bronnen teruggevonden; de Engelse naam is een werkvertaling.