Doodsoorzakenregistratie en -statistiek

De federale doodsoorzakenstatistiek steunt op het KB van 17 juni 1999, met formulier model IIIC voor een overlijden vanaf één jaar en model IIID voor een overlijden van een kind jonger dan één jaar of een doodgeboorte^[1]. De finale overlijdensstatistiek wordt door Statbel opgemaakt uit het Rijksregister en de statistische overlijdensformulieren, al of niet elektronisch, die de gewesten en gemeenschappen aanleveren^[2]. Het is het statistische luik van de overlijdensketen op Elektronische overlijdensaangifte (eDeath).

De registratie levert de gegevens over doodsoorzaken voor de officiële statistiek^[2] en voor wetenschappelijk onderzoek: het Departement Zorg wisselt geboorte- en overlijdensgegevens uit met onder meer het Kankerregister, VITO, VLESP, Sciensano en het Studiecentrum Perinatale Epidemiologie (SPE)^[3].

Status: productie. Enkel de verantwoordelijke arts-ambtenaar van de gemeenschap mag strook C openen en verwerken; de gemeenschappen sturen de gecontroleerde gegevens zonder naam en adres naar de statistiekdienst^[1]. Volgens Statbel (2019) wordt het coderen en invoeren volledig door de deelstaten gedragen^[4], en worden de formulieren door Statbel gedrukt en verspreid^[4].

• Vlaams en Brussels Gewest: het Departement Zorg verwerkt en codeert de overlijdensaangiften volgens ICD-10^[5].
• Brussel: IBSA vermeldt dat de gemeenschappen de informatie verifiëren, coderen en invoeren en de databanken daarna aan Statbel leveren^[6].
• Wallonië en Duitstalige Gemeenschap: welke dienst codeert en met welke software, werd niet gevonden.
• Doodgeborenen: voor doodgeborenen verzamelen het SPE en het CEPIP enkele extra gegevens^[4].

• Formulier: de arts vult de stroken A, B en C in en steekt strook C (doodsoorzaak) in een gesloten omslag; de gemeente stuurt de stroken B, C en D naar de arts-ambtenaren van de gemeenschappen (voor Brussel: de GGC) vóór de 20ste van de volgende maand^[1]. Registerentry: doodsoorzaken-papier-gemeente-gemeenschappen.
• Digitale aanlevering in Vlaanderen: het decreet over het platform voor overlijdensadministratie bepaalt dat het Departement Zorg de gegevens voor overlijdensstatistieken via eLys ontvangt, waaronder gepseudonimiseerde gegevens van de stroken B en D en de doodsoorzaak van strook C^[7]. In eLys is minstens één doodsoorzaak (de onmiddellijke) verplicht, en artsen worden gevraagd zoveel mogelijk geassocieerde oorzaken in te vullen^[8]. Registerentry: elys-datadeling-departement-zorg.
• Codering: de doodsoorzaken worden sinds 1998 met ICD-10 gecodeerd^[6]. Het Departement Zorg gebruikt het IRIS-softwarepakket voor het coderen van (meervoudige) doodsoorzaken en het bepalen van de onderliggende doodsoorzaak volgens de ICD-10-regels van de WHO^[5]. Zie ICD-10-BE.
• Levering aan Statbel: het KB laat elektronische overdracht toe, mits een voorafgaande overeenkomst over de technische details met de statistiekdienst^[1]. Het protocol 2025/027c tussen Statbel en het Departement Zorg regelt de digitale kennisgeving van overlijdens^[9]; het departement levert jaarlijks, uiterlijk 18 maanden na het referentiejaar, een gestructureerd bestand via een beveiligde SFTP-verbinding^[9]. Registerentries: doodsoorzaken-departement-zorg-statbel en doodsoorzaken-gemeenschappen-statbel.
• Verrijking: het IVC liet op 7 oktober 2025 toe dat de KSZ gepseudonimiseerde socio-economische gegevens van overleden inwoners van het Vlaams Gewest en hun ouders per kwartaal via een SFTP-server aan het Departement Zorg meedeelt, om de sterftestatistieken te vervolledigen^[10]. Registerentry: ksz-departement-zorg-socio-economisch-overlijden.
• Onderzoek: registerentry doodsoorzaken-departement-zorg-onderzoek (Departement Zorg naar Kankerregister, Sciensano en onderzoeksinstellingen)^[3].

• Voorontwerp van decreet (status: voorontwerp, december 2025): een voorontwerp van decreet betreffende de verwerking en deling van geboorte- en sterftegegevens moet de verwerking door het Departement Zorg AVG-conform decretaal verankeren, omdat de federale KB's daarvoor niet volstaan^[3]. Of het intussen werd aangenomen, werd niet gevonden.
• Volume: het Vlaams Gewest telt jaarlijks ongeveer 60.000 overlijdens (volgens IVC-beraadslaging 25/202)^[10].
• Actualiteit van de reeksen: in een nota van december 2025 over de Brusselse mortaliteit loopt de reeks tot 2023, en waren de Waalse cijfers voor 2023 bij de redactie nog niet beschikbaar^[11].

• Verplichting: ziekenhuisartsen vullen de doodsoorzaak in op het formulier (model IIIC of IIID)^[1], in het Vlaams Gewest via eLys^[7].
• Kwaliteit van de invulling: de arts codeert niet zelf; het Departement Zorg bepaalt de onderliggende doodsoorzaak met IRIS^[5]. Volgens de tips van het departement voor een correcte certificering (versie januari 2026) verwerkt en codeert het departement de aangiften zelf volgens ICD-10^[5].
• Aanbeveling (eigen): neem de richtlijnen voor het invullen van de doodsoorzaken op in de onthaal- en opleidingsinformatie voor (assistent-)artsen, omdat meervoudige oorzaken de codering met IRIS voeden.

• Vertraging: het lange traject via gemeente en deelstaten naar Statbel verklaart volgens IBSA de lange productietijd van deze statistieken^[6]; de levertermijn van het Departement Zorg is tot 18 maanden na het referentiejaar^[9].
• Vertrouwelijkheid: strook C mag enkel door de arts-ambtenaar van de gemeenschap worden geopend^[1].
• Rechtsgrond: de federale KB's volstaan volgens de Vlaamse Regering niet voor een AVG-conforme verwerking door het departement^[3].

• De beschrijving van de taakverdeling (formulieren door Statbel, codering door de deelstaten) komt uit een Statbel-presentatie van 2019^[4][4]; of die voor Vlaanderen na eLys nog zo geldt, is niet afzonderlijk bevestigd.
• De IBSA-bron over de vertraging is fuzzy geverifieerd^[6]; een actuele publicatievertraging van Statbel of Zorg en Gezondheid werd niet gevonden (30/09/2026).
• Niet gevonden (30/09/2026): de Waalse en Duitstalige coderende dienst en software, en stromen van doodsoorzakengegevens naar Sciensano/HDA of het Kankerregister buiten Vlaanderen.