Belgische terminologieserver (FHIR)

Een FHIR-terminologieserver beantwoordt vragen over codes en ValueSets: een code opzoeken, een ValueSet uitklappen, een code valideren. De Belgische server op basis van Ontoserver ondersteunt de standaardoperaties $lookup, $expand, $validate-code en $subsumes, en het lezen van ValueSet-, CodeSystem- en ConceptMap-resources^[1]. Volgens het Terminology Portal (pagina gewijzigd 19/02/2026) kan een beperkte groep gebruikers ('knowledge providers') via de Ontoserver FHIR API realtime operaties uitvoeren, zoals full-text zoeken, filteren op release, referentieset en subsumptie, en nagaan of een code in een subset valt^[12]. Naast de server verwijst het portaal naar de REST API van MLDS voor toegang tot de Belgische releases^[12]. De CapabilityStatement beschrijft de FOD-server als Ontoserver-instantie die de HL7 FHIR-terminologieserverspecificatie implementeert (softwareversie 6.25.1)^[10]. dte-tx draait op FHIRsmith, een open-source (BSD-3) servertoolkit van de FHIR-community met onder meer een terminologieserver, dezelfde als die van tx.fhir.org ^[8]. In België bestaan op dit moment twee relevante servers, met verschillende rollen:

De terminologie-nieuwsbrief van de FOD (2024-01) stelde de Nationale terminologieserver voor als authentieke bron voor gestandaardiseerde terminologieën en classificaties voor de Belgische gezondheidszorg^[13]. Volgens het BIHR-programma is een terminologieserver, samen met consistente ValueSets, CareSets en bindings, belangrijk voor semantische interoperabiliteit^[14]. Volgens de roadmap van het Terminologiecentrum is de nationale server een verspreidingsbron: EPD-pakketten en grote ziekenhuizen hebben zelf een ingebouwde terminologieserver nodig om codes op te zoeken en te valideren^[6]. Via een verbinding met de Ontoserver kunnen gebruikers geautomatiseerde updates van de Belgische SNOMED CT-editie, inclusief subsets, ontvangen^[7]. Het RIZIV stelt dat voldoen aan internationale FHIR-normen niet volstaat: systemen moeten dezelfde nationale afspraken gebruiken, waaronder de terminologieserver^[14]. Zie BIHR (Belgian Integrated Health Record).

• FOD-Ontoserver: de FOD koos Ontoserver, ontwikkeld door het Australische CSIRO, als softwareproduct voor de Nationale terminologieserver^[13]. De server werd aangekondigd voor de tweede helft van 2024 ^[13]; het Terminologiecentrum kondigde aan dat de Belgische SNOMED CT-editie en aanverwante producten vanaf 2025, naast MLDS, ook via de Ontoserver verspreid worden^[4]. Toegang tot de inhoud vraagt registratie via een formulier van het Terminologiecentrum^[7]. Zie Terminologiecentrum (FOD Volksgezondheid). De Quick Start Guide (v1.2) noemt als FHIR-endpoint apps.health.belgium.be/ontoserver/fhir ^[1]. De server antwoordde op 26/09/2026 op metadata-oproepen (Ontoserver 6.25.1, FHIR 4.0.1, uitgever FOD VVVL) en weigerde zoekopdrachten zonder token met HTTP 401^[10]. Het veld status: active in die CapabilityStatement is de publicatiestatus van de resource zelf, geen operationele status van de server. Interpretatie: de server is in gebruik, maar een formele productieverklaring of SLA werd niet gevonden.
• dte-tx.ehealth.fgov.be: de server identificeert zich als "FHIR Development Server" (FHIRsmith) met endpoints voor FHIR R4 en R5^[2]. Interpretatie: naam en zelfbeschrijving wijzen op een ontwikkel-, test- of publicatieomgeving, niet op een gedocumenteerde productieserver voor zorgtoepassingen. Dat het eHealth-platform hem beheert, is een afleiding uit het domein (hypothese). De tx-registry vermeldt de Belgische serverlijst (code hl7-be) als gepubliceerd door de FOD Volksgezondheid en het eHealth-platform samen^[9]; een beheersverklaring of fiche in de dienstcatalogus voor dte-tx zelf werd niet gevonden (gap).
• Gebruik bij IG-publicatie: de core-clinical IG v1.3.0 (20/08/2026) en de public-health IG v1.0.4 (18/09/2026) gebruikten dte-tx.ehealth.fgov.be/r4 als primaire server^[3][15]; de federale core-profielen v2.2.0 (19/08/2026) werden gepubliceerd met de tx-registry van dte-tx^[16]. Eerdere IG's gebruikten tx.fhir.org als primaire server: de medication-IG v1.1.1 (24/04/2026)^[17] en de PSS-IG v1.1.0 (27/02/2026), waarbij de FOD-Ontoserver gold als gezaghebbende server voor SNOMED CT^[18]. Zie Belgische FHIR-implementatiegidsen.
• Internationale registratie: in de FHIR tx-registry staat de Belgische server (code fps-be-tx) geregistreerd als open voor IG-publishers ("usage: publication"), gezaghebbend voor de Belgische SNOMED CT-module^[19]; de huidige URL is een sslip.io-hostnaam op een IP-adres, niet dte-tx.ehealth.fgov.be^[19]. In de eerste registratie (april 2025) wees fps-be-tx nog naar de FOD-Ontoserver^[20]. Dat die URL in mei-juni 2026 als 'tijdelijk' werd vervangen, staat enkel in de commitberichten van het registry-bestand, volgens repository-metadata (niet in bron geciteerd); interpretatie: de sslip.io-hostnaam wijst eveneens op een tijdelijke oplossing. De registry waarschuwt dat de servers in het FHIR-tooling-ecosysteem bedoeld zijn voor ontwerp en publicatie, niet voor productiegebruik in operationele systemen^[9].
• Tests en gebruikers: tijdens de FHIR-a-thon van november 2024 organiseerde het Terminologiecentrum een testatelier met de nieuwe Ontoserver, gericht op implementatoren, softwareleveranciers, gezondheidsdatakluizen en gebruikers van waardesets; de status was toen test^[5]. Op de FHIR-A-THON van 2 en 3 juni 2026 konden deelnemers verbinden met de Ontoserver voor toegang tot de Belgische SNOMED CT-editie^[21].

• Protocol: FHIR-terminologie-API (R4 bij de FOD-Ontoserver; R4 en R5 bij dte-tx)^[10][2].
• Authenticatie (FOD-Ontoserver): registratie met een geldig e-mailadres en toegang via een OAuth2 Bearer-token^[1]. Deze pagina neemt bewust geen client-gegevens of tokens over. Zoek- en expand-oproepen zonder token gaven HTTP 401^[10]; ook op 28/09/2026 werd een ValueSet-zoekopdracht zonder inloggegevens geweigerd^[22].
• Syndication (FOD-Ontoserver): via de Syndication API kan een eigen server zich abonneren op de Belgische editie van SNOMED CT en die bijwerken; dat werd getest met de edities van mei en november 2024^[5].
• Belgische waardenlijsten (FOD-Ontoserver): via de FHIR API werden Belgische subsets uitgeklapt, zoals die voor AllergyIntolerance (causative agent, drug) en voor Vaccination, met keuze van weergavetaal en filters^[5]. Welke ValueSets, refsets en ConceptMaps er vandaag op staan, kon zonder token niet worden nagegaan (gap).
• Subsets met interne codes (FOD-Ontoserver): enkel sets die uitsluitend uit SNOMED CT-concepten bestaan, mogen als referentieset van SNOMED CT België gepubliceerd worden^[23]; subsets met uitsluitend interne (niet-SNOMED CT) codes kunnen via dezelfde aanvraagformulieren op de Ontoserver van het Terminologiecentrum gepubliceerd worden ^[23]. Interpretatie: de Ontoserver is dus ook publicatiekanaal voor Belgische codelijsten buiten de SNOMED CT-editie.
• ConceptMaps op dte-tx (interpretatie, 29/09/2026): de 94 ConceptMaps op dte-tx.ehealth.fgov.be/r4 komen uit HL7-pakketten; de enige SNOMED CT-naar-ICD-map is een HL7-voorbeeld (ICD-10-CM, ulnafracturen), geen Belgische map naar ICD-10-BE^[24].
• Inhoud (servermetadata 26/09/2026, interpretatie): de FOD-Ontoserver toonde de Belgische SNOMED CT-module met versies 20250715 en 20251215^[10]; dte-tx toonde de Belgische versies 20260515 en 20260915, plus onder meer LOINC 2.82, UCUM 2.2, ATC 2025, EDQM Standard Terms en ICD-10-CM, maar geen Belgische CodeSystems of ValueSets als opgeslagen resources^[25]. Zie SNOMED CT en LOINC en de Belgische labosubset (ReTaM).
• Omvang dte-tx (peildatum 28/09/2026, eigen meting, interpretatie): een zoekopdracht naar ValueSets met _summary=count gaf 3985 resources, maar de server negeerde filters op URL of uitgever^[26]. Geen enkele ValueSet, CodeSystem of ConceptMap had een Belgische canonieke URL of uitgever; het gaat om HL7- en FHIR-resources, terwijl de Belgische SNOMED CT-editie 20260915 en LOINC 2.82 wel als codesysteem geladen zijn^[26].

• 2024: aankondiging van de Nationale terminologieserver voor de tweede helft van 2024^[13].
• November 2024: testatelier met de nieuwe Ontoserver op de FHIR-a-thon (status test)^[5].
• 2025: verspreiding van de Belgische editie via de Ontoserver, naast MLDS (aankondiging)^[4]; de roadmap (maart 2025) mikte op ingebruikname tegen eind Q1 2025^[6].
• April 2025: registratie van de FOD-Ontoserver als fps-be-tx in de FHIR tx-registry^[20].
• 2026: de tx-registry verwijst naar een sslip.io-hostnaam^[19]; de datering mei-juni 2026 en het label 'tijdelijk' komen uit repository-metadata (niet in bron geciteerd).
• Juni 2026: FHIR-A-THON-deelnemers verbinden met de Ontoserver^[21].
• Planning (SNOMED CT-roadmap, maart 2026): stap 1 is een lokale terminologieserver in het EPD met een verbinding naar de nationale server, rond eind 2026 (visueel gelezen uit de tijdlijn)^[27]; de integratie van de terminologieserver stond op de agenda van de kick-off met de EPD-leveranciers van 27/04/2026^[27]. Zie SNOMED CT.
• Augustus-september 2026: dte-tx is primaire server bij de publicatie van BE Core Clinical 1.3.0, BE Core 2.2.0 en BE Public Health 1.0.4^[3][16][15]; andere IG's werden niet nagegaan.
• Beleidsdoel (nieuwsbron): volgens Le Spécialiste (4 juni 2026) moet tegen eind 2026 een SNOMED CT-terminologieserver in alle huisartsensoftware geïntegreerd zijn^[28]; welke server, staat er niet.
• Europa: nationale contactpunten kunnen de centrale terminologiedienst van de Commissie gebruiken voor vertaling en mapping, een tegemoetkoming aan het Belgische pleidooi voor een meertalige terminologieserver^[29]. De lidstaten blijven verantwoordelijk voor de vertaling en mapping van codesystemen en waardensets naar het EEHRxF ^[29]. Zie MyHealth@EU en EEHRxF (European EHR Exchange Format).

• Geen wettelijke verplichting gevonden om een specifieke terminologieserver te gebruiken. Het RIZIV presenteert het gebruik van de nationale terminologieserver wel als voorwaarde voor interoperabiliteit binnen BIHR (beleidsrichting) ^[14].
• Implementatievoorwaarde: voor de FOD-Ontoserver zijn registratie en een OAuth2-token nodig^[1]; voor SNOMED CT-inhoud blijft de licentievoorwaarde gelden (zie SNOMED CT).
• Architectuurrichting (roadmap): de nationale server is een verspreidingsbron; EPD-pakketten en grote ziekenhuizen hebben een eigen ingebouwde terminologieserver nodig^[6]. Het NRC stelt met het eHealth-platform een docker image met een lokale terminologieserver ter beschikking, en EPD-leveranciers mogen ook een eigen server gebruiken (stand november 2025)^[7]. Zie snowstorm-local (lokale terminologieserver van het eHealth-platform).
• Aanbeveling: gebruik voor productie-integraties (validatie of expansie van Belgische ValueSets in EPD, LIS of integratie-engine) het door de FOD gedocumenteerde endpoint, en niet de ontwikkelserver dte-tx, zolang voor dte-tx geen officiële productiestatus bekend is. Leg bij leveranciers vast welk endpoint, welke Belgische SNOMED CT-versie en welke updatefrequentie ze gebruiken. Bewaar client-gegevens in een geheimenbeheer, nooit in documentatie of code.
• Aanbeveling: vraag de FOD naar SLA, beschikbaarheid en de planning voor de publicatie van CareSet-ValueSets op de server, voordat klinische processen ervan afhangen.

De inhoud van de FOD-Ontoserver is zonder token niet controleerbaar; welke ValueSets en refsets erop staan, werd niet nagegaan (gap). Op dte-tx werden geen Belgische ValueSets als opgeslagen resources gevonden^[25]. Interpretatie: Belgische IG's kunnen hun eigen ValueSets meeleveren in het IG-pakket, en de server levert dan de onderliggende codesystemen; dat werd niet per IG nagegaan.

• Versieverschil (open tegenstrijdigheid): de Belgische SNOMED CT-editie van september 2026 (20260915) heeft status PRODUCTION^[11] en dte-tx heeft die versie geladen (interpretatie van metadata)^[26], terwijl de publieke metadata van de FOD-Ontoserver als recentste Belgische versie 20251215 tonen (interpretatie, 26/09/2026; de onderzoeksronde meldt hetzelfde op 28/09/2026)^[10]. Het Terminologiecentrum belooft via de Ontoserver geautomatiseerde updates en de meest recente versie^[7]. Interpretatie: mogelijk toont de publieke metadata niet alle geladen inhoud; zonder token is dat niet te controleren^[22].
• SLA en ondersteuning: voor geen van beide servers werd een SLA, beschikbaarheidsdoel of supportregeling gevonden; de tx-registry waarschuwt dat tooling-servers niet voor productie bedoeld zijn^[9]. Niet gevonden ≠ bestaat niet.
• BE Maps: of de Belgische maps ook als ConceptMap op een van beide servers staan, werd niet gevonden; op dte-tx staan enkel HL7/FHIR-resources^[26], en de ConceptMaps daar zijn HL7-voorbeelden^[24]. De ConceptMap-endpoints van de FOD-Ontoserver waren op 29/09/2026 zonder token niet toegankelijk (gap). Over de publicatiefrequentie van de maps bestaat een aparte tegenstrijdigheid (zie SNOMED CT Belgische editie (releases, refsets, BE Maps)).
• Tellingen op dte-tx: de homepagina-tellers (CodeSystems, ConceptMaps) konden niet uit de opgeslagen bron bevestigd worden, omdat de opgehaalde versie van die pagina een ander antwoord bevatte; die cijfers staan hier daarom niet (gap).
• Welk endpoint is "de" Belgische terminologieserver? Drie verschillende adressen (FOD-documentatie, IG-publicatie, tx-registry; zie de tabel en 'Wie beheert het') en geen eenduidig gedocumenteerd productie-endpoint ^[1][3][19].
• Status van dte-tx: enkel de zelfbeschrijving "FHIR Development Server" en het gebruik bij IG-publicatie zijn bekend^[2]; een officiële statusverklaring werd niet gevonden. Niet gevonden ≠ bestaat niet.
• Aankondiging versus realisatie: de nieuwsbrief kondigde beschikbaarheid aan voor de tweede helft van 2024 ^[13]; de exacte datum van ingebruikname werd niet gevonden.