Use case: medicatieschema bij opname en ontslag

Een Vlaams algemeen ziekenhuis wil bij opname weten welke geneesmiddelen de patiënt thuis neemt, en bij ontslag het aangepaste schema doorgeven aan huisarts, huisapotheker en thuiszorg. Actoren: opnameteam, behandelende arts, ziekenhuisapotheker, huisarts, huisapotheker en patiënt. Het RIZIV definieert het medicatieschema als een schematisch overzicht van alle actieve geneesmiddelen, zichtbaar voor zorgverleners met een therapeutische link en mits geïnformeerde toestemming, en noemt het een belangrijk hulpmiddel bij ziekenhuisopname^[10]. De rollen van onder meer de arts-specialist en de ziekenhuisapotheker zijn beschreven in een RIZIV-brochure^[10]. Die brochure (augustus 2021) gaat uit van ziekenhuizen die het schema in de kluis kunnen aanpassen en bewaren, maar noemt dat toen eerder uitzondering dan regel^[5]. Zie Gedeeld medicatieschema en Ziekenhuisapotheker en het gedeeld medicatieschema.

Stap 1 — Voorwaarden. Toegang vereist een therapeutische relatie en geïnformeerde toestemming^[10]; zie Therapeutische relatie en Geïnformeerde toestemming voor gegevensdeling. De Vitalink-gateway controleert daarbij ook zorgrelaties en uitsluitingen^[11]. Op instellingsniveau is de toegang van zorgorganisaties en hubs beperkt tot entiteiten op de Vitalink Circle-of-Trust-lijst^[11]; ziekenhuizen kunnen enkel op Vitalink aansluiten als ze lid zijn van de Circle of Trust^[12]. Het gedeeld medicatieschema wordt beschikbaar gesteld via de regionale kluis: Vitalink in Vlaanderen, RSW en het Brussels Gezondheidsnetwerk^[10].

Stap 2 — Raadplegen bij opname (lezen). Volgens de Vlaamse minister (2025) hebben alle ziekenhuizen toegang tot Vitalink KMEHR-gegevens (medicatieschema, Sumehr, vaccinaties), maar verloopt dit niet altijd optimaal, soms via een omweg over de metahub^[1]. De minister noemt ook een haperende koppeling met de ziekenhuissoftware, soms onvoldoende datakwaliteit (niet up-to-date) en inhoud die nog sterk op de eerste lijn is toegespitst^[1]. Via CoZo kunnen ook gegevens uit Vitalink worden opgevraagd, waaronder medicatieschema's^[13]. Het farmaceutisch medicatieschema van de apotheker wordt bewaard in de PCDH van FarmaFlux en gedeeld via het hubs-metahubsysteem^[14]. Zorgverleners met raadplegingsrecht kunnen het schema en de journaalnotities ook visualiseren in VIDIS via ProGezondheid^[15], maar dat kan momenteel enkel voor zorgverleners die niet in een instelling zoals een ziekenhuis werken^[7]. In de TO-BE-situatie van het ontwerp van VIDIS fase II laat het ziekenhuisinformatiesysteem toe het schema geïntegreerd te raadplegen bij een (spoed)opname ^[6]. Technisch bestaat het schema uit de KMEHR-transacties 'medicationscheme', 'medicationschemeelement' en 'treatmentsuspension'^[16], gespecificeerd in het Medication Scheme Cookbook v5.8^[17]. Zie KMEHR en Hubs-metahubsysteem.

Stap 3 — Medicatiereconciliatie. Volgens KOVAG is medicatiereconciliatie het proces waarbij bij elke overgang van setting (opname, ontslag) het meest accurate medicatieschema wordt opgesteld^[18]; dat is een normatieve aanbeveling (goede praktijk) van een apothekersorganisatie, geen beschrijving van wat feitelijk overal gebeurt. Volgens de RIZIV-brochure (2021) maakt de zorgverlener bij opname in het EPD een kopie van de versie van het gedeeld schema in de kluis; die kopie dient voor de reconciliatie bij opname en de controle bij ontslag^[5]. Het ziekenhuissysteem registreert ook geneesmiddelen die niet in het gedeeld schema terechtkomen, zoals producten van de anesthesist ^[6]. Volgens het ontwerp van fase II valt medicatie die in het ziekenhuis wordt toegediend buiten de scope van VIDIS; die zin staat bij het scenario van een overbrenging naar een ander ziekenhuis^[6], terwijl het ziekenhuisblok wel 'toedienen en bijwerken' van het gedeeld schema noemt^[6]. Historisch (BMUC-document 2016, v0.1): de BMUC vereisten toen dat geneesmiddelvoorschriften tijdens het verblijf gestructureerd worden ingevoerd^[19]. Of dit criterium in de huidige bijlage 19 (KB 2025) staat, werd niet gecontroleerd.

Stap 4 — Ontslag (schrijven). Volgens de minister (antwoord 2025) was het eenrichtingsverkeer: ziekenhuizen konden Vitalink raadplegen maar zelf geen gegevens toevoegen of updaten^[1]. Voor het medicatieschema werd geen recentere bron gevonden. Voor vaccinaties is een wijziging aangekondigd: de lancering van Vaccinnet 2026 (Vaccinnet 2.0) werd aangekondigd voor 15 januari 2026^[20], en volgens de minister (2025) zouden ziekenhuizen daarmee, net als andere vaccinatoren, hun software moeten aanpassen voor een directe connectie met Vitalink en zo voor het eerst gegevens in Vitalink schrijven^[1]; registratie kan ook via de Vaccinnet-webapplicatie (zie Vaccinnet). Het Vlaams Apothekers Netwerk stelt dat er nog geen vlotte digitale deling van het ontslagmedicatieschema is en dat met papier gewerkt wordt^[2]. Volgens hetzelfde netwerk (nieuwsbericht zonder datum, geen officieel cijfer) werkt bijna de helft van de Vlaamse ziekenhuizen op minstens één dienst met een Groene Enveloppe of een eigen systeem om het ontslagschema bij de huisapotheker te krijgen^[2]. In een infosessie van het netwerk (30/11/2023) werden als hulpmiddelen bij ontslag de Groene Enveloppe en een app voor inzage in het ziekenhuisdossier door de officina-apotheker genoemd, gevolgd door medicatiereconciliatie; een elektronische push van ontslagmedicatie vanuit de ziekenhuisapotheek werd er niet genoemd (interpretatie)^[21]. Ontslagmedicatie mag de ziekenhuisapotheek volgens het KB van 30 september 2020 zelf afleveren^[22]; een elektronisch kanaal naar officina of huisarts werd op 29/9/2026 niet gevonden (hiaat, zie Ziekenhuisapotheker en het gedeeld medicatieschema). Zorgverleners blijven verantwoordelijk voor de kwaliteit van de schemagegevens en bewerken die via hun eigen software^[23].

Spelregels voor schrijvende ziekenhuizen (RIZIV-brochure, augustus 2021; beleidsdocument, geen gevonden wettelijke verplichting). Bestaat er geen gedeeld schema in de kluis, dan mag de zorgverlener in het ziekenhuis een nieuw schema starten vanuit het eigen EPD en in de kluis plaatsen^[5]. Bij het terugschrijven mogen bestaande medicatielijnen niet worden verwijderd en daarna opnieuw opgeladen, omdat er dan belangrijke informatie verloren gaat^[5]. Thuismedicatie mag op het gedeeld schema niet worden omgewisseld volgens het ziekenhuisformularium; bij ontslag blijft de oorspronkelijke thuismedicatie in de medicatielijnen behouden^[5]. Wie niet elektronisch kan delen, mag het schema op papier delen^[5].

Ontwerp VIDIS fase II (BIO-analyse v004, draft). Een ziekenhuis dat niet naar de kluis kan schrijven, geeft bij vertrek een medicatieschema en ontslagbrief mee op papier en als pdf^[6]. Een reviewer merkt in die analyse op dat de bijgewerkte versie van het schema uit het ziekenhuis de apothekers niet digitaal bereikt^[6]. In het ontwerp synchroniseert de behandelende arts het gedeeld schema in de kluis in twee richtingen met het ziekenhuisinformatiesysteem (voorbeeld: dagopname)^[6].

Stap 5 — Voorschriften voor thuis. De SAMv2-registratietest geldt ook voor ziekenhuissoftware die voorschriften meegeeft voor thuisgebruik^[24]; ziekenhuisartsen kunnen elektronisch voorschrijven via de EPD-software ^[25]. Voor ambulant voorschrijven moet SAM verplicht gebruikt worden^[25]. Zie VIDIS voor de koppeling met voorschrijven.

Het schema zit in de kluis van het gewest (Vitalink, RSW, Brussels Gezondheidsnetwerk)^[10]; de drie kluizen zijn verbonden en bij verhuis naar een ander gewest verhuizen medicatieschema en Sumehr automatisch mee^[11].

• Financieringsvoorwaarde (BMUC/BFM, criterium c): raadpleging door zorgverleners in de instelling, via hubs en kluizen, van onder meer het medicatie-overzicht^[3]. Die regeling van art. 61 § 2 (KB 10/04/2025) blijft gelden voor het BFM van 1/7/2026^[4]; de herziening richting projectoproepen is nog een voorstel^[26][27]. Details, meetwijze en historiek op BMUC: financiering van het geïntegreerd EPD.
• Verplichting (volgens RIZIV/FAGG): software voor ambulant voorschrijven, ook voor ontslagvoorschriften voor thuisgebruik, moet SAM(v2) gebruiken^[25][24], sinds 1 januari 2020^[28]. Een verplichting om het schema bij ontslag in de kluis bij te werken werd niet gevonden; het ontwerp van fase II noemt een juridisch verplicht gebruik enkel als voorstel^[6].
• Toegang voor software: de Vitalink-toegangsprocedure en de UX-criteria gelden voor eerstelijnssoftware ^[29][30]; voor ziekenhuis-EPD's werd geen registratietraject voor het medicatieschema gevonden (interpretatie, gap)^[9]. Details op Gedeeld medicatieschema.

• Volgens de minister worden de beperkingen aangepakt met Vitalink FHIR en interfederale projecten^[1]; met Vaccinnet 2.0 (lancering aangekondigd voor 15 januari 2026) zouden ziekenhuizen voor het eerst gegevens in Vitalink schrijven (aankondiging van de minister, 2025; effectief gebruik niet gevonden)^[20][1].
• Medicatieschema via VIDIS (samenvatting): VIDIS wil gegevensdeling over geneesmiddelen ook met het ziekenhuismilieu vereenvoudigen^[15], en het ontwerp van fase II heeft een apart blok voor ziekenhuissoftware zonder kalender ^[6]. Per 29/9/2026 werd geen publieke ziekenhuispilot, datum of beslissing voor schrijven vanuit ziekenhuissoftware gevonden (interpretatie)^[8]; volgens de projectleider (mei 2026) is de VIDIS-API nog niet beschikbaar^[31]. Pilots en testtrajecten (TG1-TG3), technische randvoorwaarden, rollen, financiering en registratie staan op VIDIS en ziekenhuizen: stand van zaken; VIDIS zelf op VIDIS.
• FHIR en voorschrijven: voor 2026-2027 plant het RIZIV FHIR-implementatie voor medicatiegegevens, met steun aan Vitalink, RSW, RSB en softwareleveranciers^[15]; het BE Medication-IG definieert onder meer BeMedicationLine als FHIR-tegenhanger van een schemalijn^[32]. In VIDIS fase 2 wordt voorschrijven enkel mogelijk met zicht op het medicatieschema^[33]. De registratiecyclus 2023-2026 voor het medicatieschema is bedoeld voor software in ambulante settings^[17]. Zie HL7 FHIR, Belgische FHIR-implementatiegidsen en Gedeeld medicatieschema.

Volgens de RIZIV-brochure (2021) kan de voorschrijver of de ziekenhuisapotheker, elk volgens rol en bevoegdheid, lijnen in het gedeeld schema aanpassen, stopzetten of toevoegen^[5]. Het ontwerp van fase II geeft de ziekenhuisapotheker een eigen actor en een eigen view in het ziekenhuisblok^[34][6]. De rolmatrix, de voorwaarden, het ontwerp en het standpunt van de beroepsvereniging staan op Ziekenhuisapotheker en het gedeeld medicatieschema. Het nieuwe art. 30 van het KB van 30 september 2020 voorziet een farmaceutisch patiëntendossier met adviezen aan de behandelende arts en de officina-apotheker, zonder kanaal te bepalen (interpretatie)^[22]; Justel toont het als toekomstig recht met inwerkingtreding op 1/1/2026, wat niet bevestigd is^[22].

Raadpleging van het medicatie-overzicht via hubs en kluizen door zorgverleners in de instelling is een financieringsvoorwaarde (criterium c, regeling vanaf 1/7/2025)^[3]; die regeling blijft gelden voor het BFM van 1/7/2026^[4], en de herziening is nog een voorstel^[27]. Het medicatieschema schrijven bij ontslag was volgens de minister (2025) nog niet mogelijk ^[1]; een verplichting daartoe werd niet gevonden, en een recentere bron over schrijfrechten voor het medicatieschema evenmin.

Tot er een datum en criteria zijn, is een papieren of pdf-schema bij ontslag de terugvaloptie die zowel de brochure als het ontwerp van fase II voorzien^[5][6].

Aanbeveling (eigen): organiseer tot dan een gestandaardiseerd papieren of digitaal ontslagschema naar de huisapotheker, volg of er VIDIS-ziekenhuispilots starten, volg het testtraject TG1, en vraag de EPD-leverancier naar zijn planning voor schrijven via Vitalink FHIR/VIDIS. Laat een eventuele schrijffunctie nu al de spelregels uit de brochure volgen (kopie bij opname, lijnen niet wissen en heropladen, thuismedicatie niet omwisselen), en betrek de ziekenhuisapotheek bij de reconciliatie.

VIVEL stelt dat alle actoren het huidige KMEHR-medicatieschema niet als langetermijnoplossing zien; een herlancering werd na tests voorlopig niet doorgevoerd^[35]. Verschillen in de uitwerking van de cookbookregels veroorzaken aanhoudende interoperabiliteitsproblemen^[35].

• Lezen vs. delen: de minister stelt dat alle ziekenhuizen toegang hebben^[1], terwijl apothekers nog geen vlotte digitale deling van het ontslagschema zien^[2]; dit is geen strikte tegenspraak (lezen bij opname vs. terugsturen bij ontslag).
• VIDIS vs. Vitalink: de minister spreekt van 'vervangen'^[1], het RIZIV van 'verder bouwen op' ^[15]; de analyse en de eigen interpretatie staan op VIDIS.
• Status van de fase II-analyse: de BIO-analyse is versie 004, 'draft for review'^[6], inhoudelijk van 15/11/2022; een versie 005 (2023) werd niet gepubliceerd^[6]. Een definitieve versie werd niet gevonden. De spelregels voor ziekenhuizen daarin zijn dus ontwerp.
• Planning: de FHIR-implementatie (2026-2027) is een planning, geen productie^[15]; de niet bevestigde ziekenhuispiloten en de andere tegenstrijdigheden rond VIDIS en ziekenhuizen staan op VIDIS en ziekenhuizen: stand van zaken.
• Haalbaarheid van criterium c): de FRZV noemde in zijn advies van 9 maart 2023, over een eerder ontwerp, de voorwaarden a) en c) niet realiseerbaar voor de ziekenhuizen^[36], en wees erop dat het nut van raadpleging contextafhankelijk is^[36]. De voorwaarde staat toch in het KB van 10/04/2025^[3].
• Groene Enveloppe-cijfer: afkomstig van een ongedateerd nieuwsbericht van het Vlaams Apothekers Netwerk, zonder methodologie^[2].
• Actualiteit: de uitspraken over lezen en schrijven dateren van begin 2025^[1]; met Vaccinnet 2.0 kunnen ziekenhuizen vaccinaties in Vitalink registreren (via eigen software of de webapplicatie; aangekondigd in 2025) ^[1]. Hoeveel ziekenhuizen dat op 25/09/2026 effectief rechtstreeks doen, werd niet gevonden. Voor het medicatieschema werd op 26/09/2026 geen bron gevonden over gerealiseerde schrijftoegang voor ziekenhuizen, en geen datum (gap, geen bewijs van afwezigheid).