UCUM

UCUM (Unified Code for Units of Measure) is een codesysteem dat alle eenheden wil omvatten die vandaag in wetenschap, techniek en handel worden gebruikt^[1]. UCUM bestaat uit een basisset symbolen voor eenheden en prefixen en een expressiesyntaxis waarmee die symbolen tot geldige eenheden gecombineerd worden^[2]; die syntaxis genereert een oneindig aantal codes, zodat geen tabel van alle geldige eenheden kan bestaan^[2]. Interpretatie: UCUM is dus geen classificatie of vaste codelijst, maar een formele grammatica van eenheden. UCUM is bedoeld voor ondubbelzinnige elektronische communicatie van hoeveelheden met hun eenheid tussen systemen, niet voor communicatie tussen mensen^[2]. Interpretatie: in de Belgische zorg is het vooral relevant voor laboresultaten^[3] en in mindere mate voor medicatie, waar het enkel voorgesteld is^[4].

UCUM werd in 1999 gecreëerd door Gunther Schadow en Clem McDonald^[1]; het copyright ligt bij het Regenstrief Institute en de UCUM Organization^[5]. Gebruik valt onder een eigen licentie van Regenstrief, de 'UCUM Version 1.0 License'^[6]. Belgische FHIR-gidsen nemen dat over: de BE Medication-IG vermeldt in haar IP-verklaringen dat de publicatie UCUM-inhoud bevat met copyright bij Regenstrief en de UCUM Organization^[5]. Volgens de beheerder werd UCUM overgenomen door standaardenorganisaties zoals DICOM en HL7^[7]; zie HL7 FHIR.

Een Belgisch beheer (zoals een nationaal releasecentrum bij SNOMED CT) werd voor UCUM niet gevonden.

• De actuele UCUM-specificatie is versie 2.2 van 17 juni 2024^[2].
• KMEHR bevat een referentietabel UCUM, gepubliceerd op 01/03/2015^[3]. De gebruikte UCUM-versie wordt in het SV-attribuut van het cd-element meegegeven; dat is niet het publicatienummer van de KMEHR-site^[3].
• Publicatiedatum van de KMEHR-tabel (2015) en UCUM-versie (2.2 in 2024) zijn dus twee verschillende dingen.

Labo. Volgens eHealth wordt UCUM onder meer in Belgische laboratoria gebruikt^[3]. UCUM fungeert als partner van LOINC: in de Belgische LOINC-subset (ReTaM, gehost door het Terminologiecentrum) wordt de UCUM-eenheid in de code geïntegreerd als er consensus is over een specifieke eenheid, anders krijgt de analyse een generieke code^[8]. In de Belgische FHIR Lab-IG (v1.0.0, Trial Use)^[9] worden eenheden in UCUM uitgedrukt en wordt de KMEHR-tabel CD-UNIT niet gebruikt^[9]. De IG laat technisch andere eenheden toe, maar beveelt sterk aan eenheden altijd in UCUM uit te drukken^[9]. Volgens de FOD maakt een FHIR-gebaseerd labbericht onder meer het gebruik van internationaal gestructureerde eenheidscodes (UCUM) mogelijk^[10]. Zie Uitwisseling van laboresultaten en DIGIRELAB (digitalisering van laboresultaten); voor het oudere Medidoc-formaat en de labocodes van dat formaat, zie Medidoc (labformaat), en voor de aanvraagzijde Elektronische laboaanvragen.

KMEHR. Naast UCUM heeft KMEHR een eigen generieke eenhedentabel CD-UNIT (versie 1.7, 01/12/2014), gebruikt voor onder meer kosten, duur en inhoud^[11]. CD-UNIT mag enkel gebruikt worden als er geen geschiktere gespecialiseerde tabel (zoals CD-TIMEUNIT) bestaat^[11].

Medicatie (voorstel). In de VIDIS-analyse (fase II, consolidatie 22/01/2024) stelde HL7 Belgium voor om de toe te dienen hoeveelheid te baseren op UCUM-eenheden samen met ISO 11239:2012^[4]. Dat is een opmerking in een analysedocument, geen vastgelegde regel.

• Goede praktijk (Lab-IG): wie labresultaten als FHIR-document verstuurt, drukt eenheden in UCUM uit; de IG noemt dat een sterke aanbeveling, geen harde beperking^[9].
• Interpretatie: ziekenhuislabo's die nu lokale eenheden of CD-UNIT-codes gebruiken, zullen die bij de overgang naar FHIR naar UCUM moeten vertalen om de sterke aanbeveling van de Lab-IG te volgen, want de Lab-IG gebruikt CD-UNIT niet^[9]; een officiële mapping CD-UNIT → UCUM werd niet gevonden.
• Aanbeveling: leg de UCUM-eenheid vast in de analysecatalogus van het LIS, samen met de LOINC/ReTaM-code, zodat dezelfde eenheid in FHIR- en KMEHR-berichten terechtkomt.

• UCUM-codes zijn machinecodes; voor weergave aan zorgverleners is een aparte leesbare eenheid nodig^[2].
• Voor de eenheid in de Belgische LOINC-subset geldt de consensusregel: zonder consensus geen specifieke eenheid in de code^[8].
• Licentie: de UCUM-licentie van Regenstrief is van toepassing^[6].

• Niet gevonden: een officiële mapping van CD-UNIT naar UCUM, en een lijst van toegelaten UCUM-eenheden per ReTaM-analyse. Niet gevonden betekent niet dat ze niet bestaan.
• Twee eenhedenwerelden naast elkaar: KMEHR met CD-UNIT en gespecialiseerde tabellen^[11][11] en FHIR met UCUM^[9]. Hoe die bij DIGIRELAB fase 2 (KMEHR met ingesloten FHIR) op elkaar worden afgestemd, werd niet gevonden.
• Voor medicatie is UCUM enkel voorgesteld^[4]; de definitieve keuze in de Belgische medicatieprofielen werd niet vastgesteld.