Gezondheids(zorg)Data-Agentschap (Health Data Agency, HDA/GDA)

Het Gezondheids(zorg)Data-Agentschap (HDA of GDA; EN: Health Data Agency) werd op 14 maart 2023 bij wet opgericht. Het is een samenwerking van vijf organisaties: de FOD VVVL, het RIZIV, Sciensano, het FAGG en het KCE^[1]. Het werd opgericht als ADBA (administratieve dienst met boekhoudkundige autonomie) met ondernemingsnummer 0800309782^[1].

Het HDA wil gezondheids(zorg)gegevens op een uniforme, transparante en veilige manier beschikbaar maken voor secundair gebruik (hergebruik)^[1]. In België coördineert het eHealth-platform de implementatie van de EHDS (European Health Data Space) voor primair gebruik, en het Health Data Agency die voor secundair gebruik^[2].

Het HDA is federaal opgericht^[1]. Volgens de eigen website werkt het vanuit een interfederale rol samen met het Belgische gezondheids(zorg)ecosysteem^[1]. Sinds 1 april 2026 maakt healthdata.be geen deel meer uit van Sciensano maar is het overgedragen aan het Health Data Agency^[3]. Twee bestuursorganen, met bijhorende deontologische code, zijn bij wet vastgelegd: het Beheerscomité en het Gebruikerscomité^[1]. Het Beheerscomité is het strategisch orgaan, bevoegd voor alle taken die nodig zijn om de opdracht van het agentschap te bevorderen^[1]. Het Gebruikerscomité formuleert voorstellen en geeft raad aan het Beheerscomité, op eigen initiatief of op verzoek^[1]. Let op: dit Beheerscomité van het HDA is een ander orgaan dan het Beheerscomité van het eHealth-platform. De samenstelling van beide HDA-comités, de wettelijke opdrachten en de financiering zijn nog niet met claims vastgelegd (zie open vragen).

• healthdata.be levert de technische interface voor gecodeerde en beveiligde gegevensoverdracht naar (wetenschappelijke) registers^[3]. Healthdata.be neemt SNOMED CT zo veel mogelijk over in zijn gegevensverzamelingen^[4]. Voor labresultaten gebruikt het LOINC, met voorrang voor de Belgische ReTaM-subset, afgestemd op het Terminologiecentrum van de FOD^[4]. Let op: de bron van die terminologieclaims vermeldt nog Sciensano/healthdata.be als uitgever, en is dus mogelijk van vóór de overdracht aan het HDA.
• Innovatieprojecten: het HDA lanceerde in 2024 een oproep voor innovatieprojecten, en FHIN-LLM (zie ook het netwerk FHIN (Federated Health Innovation Network)) is een van de vier goedgekeurde projecten^[5]. FHIN-LLM wil ongestructureerde medische teksten omzetten naar gestructureerde data met standaarden zoals SNOMED CT/OMOP. Partners zijn AZ Delta, UZA, UZ Brussel, UZ Gent en het HDA^[5] (zie OMOP CDM en OHDSI). Een ander gefinancierd project wil een beleidskader maken voor ziekenhuizen of ziekenhuisnetwerken dat patiëntgegevens beschermt en de FAIR-principes volgt^[5]. Partners zijn Amaron, ZOL Genk, Maria Middelares Gent (voor het E17-ziekenhuisnetwerk) en AZ Sint-Lucas Brugge^[5].

Beleidsintentie: de federale beleidsnota Volksgezondheid van 23 januari 2026 noemt de adequate implementatie van de EHDS (European Health Data Space), onder meer via het Health Data Agency, een prioriteit^[6].

Voorbereiding, geen beslissing (HDA-jaarverslag 2025): - Een politieke beslissing werd voorbereid om het HDA aan te stellen als nationaal contactpunt voor secundair gebruik bij de centrale diensten van de Commissie, zodat internationale gegevensaanvragen via het HDA lopen^[7] (zie HealthData@EU). - Grotere federale en regionale instellingen zouden als 'trusted data holders' kunnen worden aangesteld om het HDA te ondersteunen^[7]. - Met de ziekenhuisdatanetwerken was er in 2025 samenwerking en liepen eerste gesprekken over hun aanstelling als gezondheidsgegevensintermediairs^[7]. - De politieke beslissingen over deze rolverdeling worden in 2026 op interministerieel niveau uitgewerkt^[7]. - Volgens een HDA-interview (ca. maart 2026) moest de aanstelling van het HDA als coördinerende toegangsinstantie en nationaal contactpunt, als interfederale instelling, nog politiek goedgekeurd worden, en volgt de wetgeving pas na die governancebeslissing^[8]. Ook de samenwerking met het Informatieveiligheidscomité (kamer sociale zekerheid en gezondheid) als vergunningverlenende instantie is in voorbereiding^[8]; zie EHDS in België (uitvoering).

Niet gevonden (gap, 29/09/2026): een wet, KB of (voor)ontwerp dat het HDA formeel aanwijst als toegangsinstantie of contactpunt, en de uitkomst van het interministerieel overleg. De wet van 20 juli 2026 houdende diverse bepalingen inzake gezondheid (zie Wet elektronisch voorschrijven (wet van 20 juli 2026, hoofdstuk 6)) bevat hierover geen bepaling. Lidstaten moeten hun toegangsinstantie(s) wel uiterlijk 26 maart 2027 aan de Commissie melden^[9].

Interpretatie: voor een ziekenhuis ligt dus nog niet vast of het rechtstreeks aan het HDA levert of via een ziekenhuisdatanetwerk als intermediair^[7].

• Regelgeving/uitvoering: registerrapportering via healthdata.be-toepassingen loopt sinds 1 april 2026 onder het HDA^[3]. Contracten, contactpunten en supportkanalen kunnen daardoor veranderd zijn. Dat is een interpretatie, niet bevestigd.
• EHDS: het HDA coördineert in België de EHDS-implementatie voor secundair gebruik^[2]. Of het ook formeel de health data access body of het nationale contactpunt wordt, is niet gevonden; zie de sectie hierboven.
• Data governance: een door het HDA gefinancierd project wil een datagovernancekader (FAIR) voor ziekenhuizen of ziekenhuisnetwerken maken en dat in verschillende zorgorganisaties testen^[5]. De partners zijn volgens het HDA Amaron, ZOL Genk, Maria Middelares Gent (voor het E17-ziekenhuisnetwerk) en AZ Sint-Lucas Brugge^[5]. Interpretatie: de resultaten zijn waarschijnlijk bruikbaar als referentie voor het datagovernancebeleid van ziekenhuizen.
• Aanbeveling (eigen): controleer bij de registerverantwoordelijken en de DPO of verwerkersovereenkomsten en contactgegevens voor healthdata.be na de overdracht zijn aangepast, en volg de HDA-communicatie over EHDS-verplichtingen voor gegevenshouders op.

Wat het HDA concreet van ziekenhuizen als gegevenshouder zal vragen (datamodel, metadata, procedures), is nog niet in de claimbasis beschreven. Het project FHIN-LLM toont dat het HDA onderzoek naar SNOMED CT/OMOP-structurering financiert^[5]. Dat is geen normatieve keuze voor een datamodel.

Een officieel HDA-standpunt over OMOP werd niet gevonden (gap). In augustus 2025 verscheen op de HDA-website een whitepaper die oproept tot collectieve actie rond de problemen van het Belgische gezondheidsdata-ecosysteem met het oog op de EHDS^[10]. Die stelt voor dat ziekenhuizen, registers en databanken geharmoniseerde informatiemodellen en terminologieën gebruiken, te beginnen met CareSets; dat is een voorstel, geen beleid^[11]. Het bedoelde Common Health Data Model steunt op terminologie zoals SNOMED of LOINC en een structuur op basis van FHIR; OMOP wordt niet genoemd^[11]. Volgens de whitepaper had bij een HDA-maturiteitsmeting in 2024 geen enkele zorginstelling haar data volledig FAIR gemaakt^[11]. Een kabinetsadviseur stelde in maart 2026 wel dat België voor secundair gebruik voor OMOP koos, maar dat is enkel bekend uit een webinarverslag^[12]; zie OMOP CDM en OHDSI voor die tegenstrijdigheid.

• De claim over de EHDS-focus van het HDA is fuzzy geverifieerd^[1]. De link met de EHDS voor secundair gebruik steunt daarom mee op de EHDS-pagina van het eHealth-platform^[2].
• De overdracht van healthdata.be komt uit een banner op de homepage^[3]. Een formeel besluit of een datum van inwerkingtreding is niet als claim vastgelegd. De opgehaalde bron eindigde nog op het domein healthdata.sciensano.be; interpretatie: de overgang in de webinfrastructuur is nog niet volledig, wat geen tegenspraak is.
• Een formele aanwijzing van het Belgische nationale contactpunt voor secundair gebruik (HealthData@EU) is niet gevonden; het jaarverslag 2025 beschrijft enkel een voorbereide politieke beslissing^[7]. Dat is een hiaat, geen bewijs dat die aanwijzing ontbreekt.
• OMOP: een kabinetsadviseur stelde in maart 2026 dat België voor OMOP koos^[12], maar een EU-document dat OMOP voorschrijft werd niet gevonden; TEHDAS2-ontwerprichtlijnen noemen OMOP als een van meerdere modellen^[13]. Zie OMOP CDM en OHDSI.